محمود اعتضادی

رایانه - موسیقی - روانشناسی
 
رابطه قرائت قرآن و دستگاه‌های موسیقی
ساعت ٦:٥٩ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱ شهریور ۱۳٩۱ : توسط : محمود اعتضادی جمع
 


نشست تخصصی "بررسی الحان قر‌آنی در فرهنگستان هنر" چهار شنبه 18 مرداد ماه، برگزار شد.

در این نشست "دکتر ایرج نعیمایی"، رییس سابق انجمن موسیقی ایران و عضو وابسته فرهنگستان هنر، با اشاره به ضرورت پرداختن به بحث الحان قرانی اظهار داشت:"در گذشته بعضی از متشرعین نگاه همراه با حرمتی به موسیقی داشتند و در عرف عام این تلقی وجود داشت که متشرعین با موسیقی مشکل دارند و باعث این تصور در میان مردم شد که موسیقی در ذات خود حرمت داشته و اسلام با موسیقی مشکل دارد."

وی با بیان که این که اصل ماهیت موسیقی قرآنی با موسیقی مقامی تفاوتی ندارد اظهار داشت:" تفاوت در صورت کار و ساختار عربی است ولی از نظر ماهیتی، ماهیت هر دو یکی ست، هر دو بر یک فاصله استوار ند و نمی توان قرائتی خارج از این فواصل یافت و این اشتراک بین همه انواع موسیقی از قرآن و الحان مذهبی تا بزم و رزم وجود دارد."


بنابراین گزارش، در قسمت دوم این نشست استاد "مهدی رضوان پور" ،خواننده و مدرس موسیقی، به بررسی" استفاده از الحان ایرانی" در قرائت و آواز های مذهبی پرداخت.

وی با بیان این که تعدادی از مقام های موسیقی ایرانی در تلاوت قرآن مورد استفاده قرار می گیرند اظهار داشت:" این مقام ها عبارتند از: مقام بیات که منطبق بر دستگاه شور است،مقام رست منطبق بر آوار بیات ترک یا بیات زند،مقام صبا منطبق بر شور عرب، مقام سیکاه با دستگاه سه گاه ما تطبیق دارد، مقام حجاز منطبق بر دستگاه همایون به ویژه در فواصل گوشه شوشتری ست،مقام نهاوند منطبق با آواز بیات اصفهان و مقام عجم هم منطبق بر دستگاه ماهور است."

این پژوهشگر موسیقی با بیان این که در تلاوت های اصیل ایرانی که در مناطق مختلف ایران ضبط شده ست، بیشترین دستگاه های مورد استفاده، شور، سه گاه، چهار گاه،ماهور، همایون و نوا بوده ست، افزود:"در دستگاه راست و پنچ گاه تا به حال تلاوتی ضبط و ثبت نشده ست. در آواز نیز، ابوعطا، دشتی، افشاری و بیات ترک و بیات زند پرکاربرد بوده ست."

وی تلاوت های ضبط شده در نقاط مختلف ایران را به سه دسته تقسیم کرد و بیان داشت: "دسته اول شامل تلاوت هایی بود که کاملا فصیح بوده و تجوید عربی رعایت نمی شد و کلمات مانند صحبت کردن فارسی ادا می شد؛ دسته دوم تلاوت هایی بر اساس موسیقی بومی و محلی بود. مثلا در گیلان گیلکی و یا در لرستان فواصل ماهور منطبق بر موسیقی شان را به اجرا در می آوردند و سومین مورد تلاوت های تلفیقی ست که از دستگاه ها و گوشه های موسیقی ایرانی استفاده می شد ولی تقریبا تجوید عربی را هم رعایت می کنند."

سخنران سوم این مراسم "علی رضا نداف"، قاری بین المللی و کارشناس قرآنی بود. وی با ذکر این موضوع که تاریخ تمدن نشان داده هر کجا تمدن بزرگی بوده ست، حتما موسیقی خاص خود را داشته، اظهار داشت:" در خاور میانه، موسیقی در تمدن ایران و مصر حضور پر رنگی داشته و موسیقی عربی برگرفته از موسیقی ایرانی و مصری ست و مقام خوانی عربی که در سالهای اخیر رواج پیدا کرده تلفیقی از موسیقی ایرانی و مصری بوده ولی در تلاوت قران این مصر بود که ریشه های تلاوت های پیامبر جهانیان را بیشتر به نمایش گذاشت."

وی با بیان این که حساسیتی که در تشیع در زمینه نوازندگی و موسیقی بوده در قاریان مصری وجود نداشت اظهار داشت:" اولین نسل قاریان مصری مانند" شیخ علی محمود "هم نوازنده و هم قاری قران بوده اند ،"شیخ عبدالفتاح شعشاعی" نوازده مسلط عود بوده ست و همین طور"شیخ محمد رفعت "و" مصطفی اسماعیل" مرکب خوانی را به اوج رساندند و از تمام گوشه هایی که در زبان عربی بوده ست استفاده کردند.

اساتیدی مثل" احمد ندا" و استاد" سید منشاوی" و استاد" علی محمود"، استاد "محمد اخوت" نخستین پیشگامان تلاوت مصری بوده و پس از انها استاد "طه الفشنی" و استاد "عبدالفتاح شعشاعی" و سپس "مصطفی اسماعیل" موسیقی در قران را به اوج می رسانند همچنین در قرائت هایشان،لحن بیانی بسیار پر رنگ بوده و با آهنگی خوانده می شد که بتوان معنا را تصور کرد."

در این مراسم، تعدادی از تلاوت های ضبط شده در نقاط مختلف ایران و تلاوت قاریان عرب در دستگاه های مختلف موسیقی برای حضار پخش شد و مورد بررسی قرار گرفت.