محمود اعتضادی

رایانه - موسیقی - روانشناسی
 
علیزاده در دومین نشست نقد و بررسی آثارش
ساعت ۸:۳٧ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢٥ آبان ۱۳٩٠ : توسط : محمود اعتضادی جمع

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، چهاردهمین جلسه نقد و بررسی موسیقی شهر کتاب روز شنبه 21 آبان با بررسی آثار حسین علیزاده برگزار شد.
این نشست که دومین برنامه نقد و بررسی آثار علیزاده محسوب می شد و از ساعت 30/16 با حضور حسین علیزاده، هومان اسعدی(منتقد) و ابولحسن مختاباد(کارشناس مجری برنامه) برگزار شد.
در ابتدای این نشست مختاباد گریزی به مباحث نشست قبلی زد و توضیح داد: در نشست گذشته که به مناسبت شصتمین سالروز تولد حسین علیزاده برگزار شده بود این هنرمند به آنچه یک اثر هنری را به وجود می‌آورد اشاره کرد و توضیح داد که هنر همان چیزی است که هنرمند ناخودآگاه در اطرافش می‌بیند و ذهنیت او را می‌سازد.
مختاباد در ادامه افزود: همچنین این هنرمند در بخش دیگری از سخنانش به هنرمندان و آثار موسیقیایی که در ایران این روزگار تولید می‌کنند، تبریک گفت و ادامه داد تاریخ موسیقی‌ ما شرایط نامساعدی را طی کرده اما با این حال پرچم ایران را در بسیاری از کشورهای دنیا برافراشتیم و هرچه هستیم، خودمانیم.
وی تصریح کرد: علیزاده در نشست گذشته بیا ن کرده بود که برای اثر هنری در ایران هیچ معیاری وجود ندارد، و تصریح کرد در زمینه‌ی موسیقی هیچ برنامه‌ریزی کلانی صورت نگرفته است.
هومان اسعدی که در جلسه‌ گذشته به طور کلی نقد را به 16 دسته تقسیم کرده بود، در نشست روز گذشته سخنان خود را این گونه آغاز کرد: بنده تکنوازی آثار استاد علیزاده را با تاکید بر بداهه نوازی می‌دانم که تکنوازی‌های ایشان را می‌توان به سه دسته‌ی ردیف نوازی، اجرا با الهام از آثار استاد شهنازی و بداهه نوازی الهام گرفته از موسیقی عامیانه تقسیم کرد.
این منتقد ادامه داد: رنگ‌های صدایی جدید در تکنوازی و نوآوری محتوایی در ساختار مدال از ویژگی‌های آثار علیزاده است که ایشان این ویژگی‌ را بسیار مورد توجه قرار دادند. شاید این نتوان این ویژگی را در اثر سایر اساتید موسیقی یافت.
اسعدی ردیف نوازی در دوره حسین علیزاده را دارای جایگاه خاصی دانست و افزود: ردیف میرزا عبدالله را بسیاری از هنرمندان نواختند. اما اگر کمی بیشتر به این آثار دقت کنیم، متوجه می‌شویم، اجرای علیزاده متفاوت از اجرای سایر هنرمندان است. چرا که در آثار علیزاده بیشتر به ارکان موسیقی پرداخته شده است.
سپس هومان اسعدی برای مثال سه نمونه از آثار ردیف نوازی حسین علیزاده و استاد برومند را برای حاضران پخش کرد و در مقایسه آنها گفت: در اجرای علیزاده حس شخصی به چشم می‌خورد. این در حالی است که در بسیاری از آثار موسیقی حس شخصی دیده نمی‌شود.
اسعدی معتقد است: اگر در یک اثر حس شخصی استاد نوازنده وجود نداشته باشد، اثر موسیقایی مصنوعی به گوش می‌رسد. آنها از ردیف یک فلت می‌سازند و در اجرای تخت آن‌ها اثری از شدت و ضرب نیست.
اسعدی درباره استفاده از دینامیک یعنی شدت ضرب در موسیقی نیز سخن گفت و تاکید کرد : اگر این دینامیک در آثار هنرمندان شنیده نشود دیگر روح و طراوتی برای اثر باقی نمی ماند و این ذبرای موسیقی خوب نیست.
این منتقد درباره تسلط موسیقیدان به ردیف‌های موسیقی گفت: ردیف به دو صورت نسل به نسل از موسیقیدانی به موسیقی دان دیگر منتقل منتقل شده است. بعضی تنها کالبد ردیف را یاد گرفتند و بعضی روح ردیف را درک کردند.
او در ادامه سخنانش از آثار شهنازی و استادانی یاد کرد که روح لطیف ردیف را آموخته‌اند، در حالی که اصل اثر همان روح است و باید بگویم این روح و طراوت در آثارحسین علیزاده دیده می‌شود. برای همین است که بیشتر اوقات آثار علیزاده تقلید می‌شوند و هیچ کدام از شاگردانشان نتوانستند این آثار را با امضای خودشان تولید کنند. در زمینه‌ آواز هم همین است. سایه‌ی شجریان آنقدر بزرگ است که همه می‌خواهند از او تقلید کنند.
پس از سخنان هومان اسعدی، حسین علیزاده با پاسخ به سوالی مبنی بر شکستن قواعد ردیف، سخنان خود را آغاز کرد.
او گفت: ردیف، در دانشگاه یکی از واحدهای درسی است و هنرمندان اینجا به دسته تقسیم می‌شوند. دسته اول کسانی هستند که نسبت به شیفتگی خود به موسیقی قدیمی، ‌بدان وفادار می مانند تمام تخصص و عشقشان هم این است که با تاکید به سنت ساز بزنند.
علیزاده خاطر نشان کرد: ردیف‌ها سرمشق‌هایی هستند که شاگرد باید آنها را قبول کند. این که بعضی‌ها به من می‌گویند متر را در ردیف‌ رعایت نکردم باید بگویم نمره‌ من در هنرستان پایین 19 نبود.
او با بیان خاطره‌ای گفت: ما در مقابل همه‌ اساتید بزرگ موسیقی امتحان می‌دادیم. آنجا اصلا ما هنرجویان مطرح نبودیم و باید صرفا آثار استادان مطرح و قدیمی را می‌نواختیم.
این موسیقیدان افزود: تا جایی که بنده یادم می‌آید، یک بار آهنگی ساختم که بسیار مورد توجه استادان قرار گرفت. وقتی از من پرسیدند این قطعه از کیست، جرات نکردم بگویم خودم آن را ساختم،و پاسخ دادم، از یکی از استادان قدیمی است.
علیزاده در همین رابطه یادآور شد: این سختگیری‌ها برای این بود که می‌خواستند، آدم‌هایی را تربیت کنند، به سبک قدیم و البته خیلی هم خوب بود. چرا که عده‌ای خود را با این قوانین تطبیق دادند.
وی در بخش دیگری از سخنانش از محمدرضا لطفی یاد کرد که در همان زمان یکی از آثار کپی شده را به سبکی فاخر نواخت، به گونه‌ای که استاد برومند گفته بود،‌ زین پس باید از لطفی یاد بگیریم. لطفی در آن اثر از شیوه ی قدما استفاده کرده بود اما چون آن را با حس شخصی ترکیب کرده بود، آن را به امضای خودش رسانده بود.
این نوازنده تار و سه تار گفت: ردیف سرمایه یک نوازنده است که اگر به آن مسلط باشد می‌تواند از نظر مادی و معنوی یک عمر تامین باشد و شاگردان زیادی داشته باشد.و بعد معنوی آن در خود موسیقی است.
علیزاده همچنین تاکید کرد:‌ در گذشته هر کدام از استادان موسیقی فکر می‌کردند این سرمایه متعلق به خودشان است و از این راه زندگی می‌کردند. از آن جای که د ر آن زمان کتاب آموزشگاه و ابزار وخدماتی از این دست نبود شاگرد به طور مطلق اسیر استاد می شد. اما متاسفانه در ساز و آواز عده‌ای غم کاذب وجود دارد. در حالی که بعضی‌ها طوری ساز می‌زنند که هنگام نواختنشان احساس زندگی می‌کنید.
این موسقیدان تاکید کرد: بنده هم سلیقه‌ام این گونه بوده که ردیف را این چنین بنوازم و هر انتقادی را هم می‌پذیرم چرا که من از نظر مضمون به ردیف وفادار بودم.
علیزاده در پاسخ به سوال یکی از هنرجویان حاضر در جمع مبنی بر چگونگی یاد گرفتن حس در نواختن گفت: بعضی چیزها همچون حس یاد گرفتن نیست و مسئله‌ خودشناسی در آن مهم است. به هر حال در این زمینه باید با آدم‌های با احساس رفت و آمد کنید طوری که شیفته‌ حس آنها شوید نه اینکه از آنها تقلید کنید.
وی ادامه داد: بعضی وقت‌ها خود شاگرد به استاد حس منتقل می‌کند. این اتفاق در مورد بنده بسیار رخ داده است. بارها شده شاگردانم احساسی زیبا به من منتقل کردند و من آن را در قالب موسیقی می نوازم.
علیزاده در پاسخ به سوال دیگر مبنی بر اینکه چرا باید ردیف را بدانیم پاسخ گفت: اگر آنالیز ردیف را بشناسید،‌ در واقع یک فرهنگ ایرانی را شناخته‌اید. همچنین ردیف تکنیک ساز را بالا می‌برد. دفاع از ردیف برای تعصب نیست، برای شناختن است. همین ردیف‌ ماست که باعث می‌شود کاهی آهنگسازان خارجی از موتیف یک گوشه دستگاهی‌ما یک قطعه طویل بسازند.
او در ادامه سخنانش درباره تکنیک نوازندگی بیان کرد: تکنیک در نوازندگی چیزی است که باید تا سن 20 سالگی آن را به دست آورید.
در ادامه‌ این نشست هومان اسعدی به نقد و بررسی بداهه نوازی حسین علیزاده پرداخت و از وفاداری او به ردیف سخن گفت و افزود: بداهه نوازی علیزاده الهام گرفته از موسیقی عامیانه ماست و بداهه نوازی‌های آزاد ایشان باعث شده‌ اثر از فضای مدال خارج شود و یک حرکت افکتیو داشته باشد.به طور کلی برداشت از موسیقی نواحی و مردمی در آثار علیزاده دیده می‌شود که با برداشتن انتزاعی و افکتیو همراه است، و نه اثری تماتیک.
پس از اینکه یکی از یکی از بداهه نوازی‌های معروف علیزاده برای حاضران پخش شد، این هنرمند بیان کرد: زمانی اثری به وجود می‌آید که دیگر نه تو، همانی، نه دیگر اثر مال توست، خیلی سال پیش وقتی با لطفی به آمریکا رفته بودیم. مردم قطعه من را بیشتر از خودم می‌شناختند و به پوسترها نوشته بودند، سازنده‌ی نینوا، آمد. و هرکس با هر دیدی و رویکردی که داشت آثار مرا تفسیر می‌کرد. می‌خواهم بگویم گاهی اتفاقاتی در ذهن و دست و قلب آدمی می‌افتند که دیگر دست من نیست، گویی مشترک است یعنی قطعه متعلق به همه است هر بار ساز می‌زنم از من می‌خواهند، قطعه‌ی ترکمن را بنوازم.
بخش دیگری از این نشست به بررسی بداهه نوازی آزاد علیزاده در فضای انتزاعی اختصاص داشت و پس از اینکه قطعه‌ی «مبارکباد» برای حاضران پخش شد، علیزاده بیان کرد: گاهی لازم نیست، نقاش تابلو را کامل بکشد. چرا که می‌تواند با دو خط هم مفهومش را برساند و حرفش را بزند. همیشه برایم سخت است که وقتی می‌خواهم به صحنه بروم چیزی را از قبل با خودم قرار گذاشته باشم، دوست دارم خود را رها کنم و خیلی در قید و بند این نیستم که شنونده لذت ببرد یا نبرد. البته بیشتر این تجربه‌ها را در خارج از ایران می‌کنم، چون در ایران تعصب زیاد است.
این آهنگساز افزود: هر مقوله را باید شناخت و زمانی که بشناسی می‌دانی کجا باید از آن استفاده و کجا آن را کنار بگذاری. بنده دیگر در مرحله‌ای نیستم که نگران باشم کارم خوب از آب در می‌آید یا نه. چرا که هنگامی که آدم در دنیایی غرق می‌شود و با حس جلو می‌رود، کم کم همه چیز ناخودآگاه دیکته می‌شود. می‌خواهم با دو زخمه مخاطب را متوجه فضای کارم کنم. آنچه در ذهن می‌بینم انجام می‌دهم و خود را آزاد می‌دانم.
او در ادامه سخنانش درباره نواختن دستگاه‌ها و گوشه‌های ایران با ساز تنبور گفت: تنبور ساز مقدس برای کرمانشاه است و برای بنده هم بسیار قابل احترام است. چرا که عاشق آن منطقه و موسیقی‌اش هستم. برای همین دستگاه‌ها و گوشه‌های ایران را با این ساز نواختم. من به عنوان آهنگساز و نوازنده هیچ آیین نامه‌ای ندارم و باید بگویم هنگامی که یک آهنگساز به کل فرهنگ ایران نگاه کند تا حدی غنی می‌شود که بتواند بهترین آثار را تولید کند.
ابولحسن مختاباد در پایان این نشست عنوان کرد: قصدمان این است که نشست نقد و بررسی آثار حسین علیزاده سه جلسه‌ی دیگر هم ادامه داشته باشد. به گونه‌ای که گروه نوازی، کارهای ارکسترال و مسائل آموزشی ایشان نیز در این نشست‌ها بررسی شود.